Alfreda Lipa – animatorka tradycji

Alfreda Lipa, z domu Ornal, zamieszkała w Siedliskach Pierwszych gmina Fajsławice, powiat krasnostawski. Urodziła się w Marysinie 14 stycznia 1947 roku. Wyszła za mąż za Romana Lipę w 1967 roku. Matka trójki dzieci (najmłodsza córka zmarła w 2006 r.). Nauczycielka, animatorka kultury i założycielka kilku zespołów ludowych oraz kapel w gminie Fajsławice.

Ukończyła Liceum Pedagogiczne w Lublinie, Studium Nauczycielskie – kierunek wychowanie muzyczne w Lublinie w 1967r.  W latach siedemdziesiątych ukończyła 3-letnie licencjackie studium telewizyjne, kierunek- nauczanie początkowe. Pracowała w Szkole Podstawowej w Swobodzie powiat lubelski (1966-1969), następnie w szkołach podstawowych w gminie Fajsławice (1969-2005 r.). Miała stopień nauczyciela mianowanego.

Mimo pracy zawodowej i obowiązków rodzinnych pasja społecznika okazała się silniejsza. Znajdowała czas na działalność środowiskową w kołach gospodyń wiejskich, zespołach ludowych, śpiewaczych i kapelach ludowych. Wielki talent organizatorski, zaangażowanie w życie kulturalne w Gminie Fajsławice, zaowocowało zainteresowaniem wśród lokalnej społeczności.

Pierwszy zespół śpiewaczy „Siedliszczanki” powstał w 1984 roku. Wykształcenie muzyczne i wrażliwość pozwoliły na dopracowanie różnego rodzaju pieśni ludowych, zwłaszcza tych najstarszych z rodzimego folkloru, zapomnianego przez większość mieszkańców.

Wiele czasu spędzała wśród starszych śpiewaczek i śpiewaków, którzy przekazywali jej odszukane w pamięci „skarby”, perełki polskiej kultury ludowej: pieśni zalotne, weselne, miłosne, rekruckie, pastorałki i inne. Utrwalała to na taśmie magnetofonowej, a następnie publikowała. Zespoły i kapele odtwarzały pieśni i starą muzykę, prezentując ją na scenie w różnych zakątkach Polski.

Setki udanych występów, kilkunastokrotny udział w Ogólnopolskim Festiwalu Kapel i Śpiewaków Ludowych – wiele nagród i wyróżnień to bilans pracy tej animatorki kultury. Powstało wiele publikacji na temat działalności Alfredy Lipy oraz jej zespołów, które ukazywały się w prasie lokalnej i ogólnopolskiej. Należy wspomnieć o książce „Animatorzy kultury wobec wyzwań edukacyjnych” dr Barbary Jedlewskiej- wydawnictwo UMCS Lublin 2001r. rozdział: „Wielcy animatorzy małych ojczyzn – A. Lipa” (str. 233-239). Otrzymywała odznaczenia, podziękowania i nagrody za swą działalność.

Alfreda Lipa w latach 1950 – 1966 wraz z rodziną zamieszkała w Lublinie. W domu grano i śpiewano, bowiem jej rodzice byli utalentowani muzycznie. W szkole podstawowej trafiła na wspaniałego nauczyciela muzyki, który rozwijał jej talenty muzyczne. Od dziecka marzyła, aby zostać nauczycielką i to się spełniło.

Pracę rozpoczęła w 1966 roku w szkole podstawowej, ucząc śpiewu i nauczania początkowego kl. 1-3. Grała na różnych instrumentach – akordeonie, pianinie i skrzypcach. Wróciła do swej rodzinnej miejscowości, do swej gminy w 1969 roku. Tu czuła się najlepiej, jak mawiała ,,wśród swoich”. W ciągu trzydziestokilkuletniej pracy pedagogicznej w szkołach Gminy Fajsławice zawsze udzielała się społecznie, prowadząc różne formy zajęć pozalekcyjnych i pozaszkolnych. Były to między innymi drużyny zuchowe, harcerskie, chóry i zespoły wokalne, muzyczne i taneczne.

Rozśpiewała wiele środowisk. Rozmiłowała w muzyce i śpiewie dzieci, młodzież i dorosłych. Szczególną rolę należy jej przypisać w ożywianiu i pielęgnowaniu tradycji lokalnej na wsi. Działalność edukacyjna polegająca na ratowaniu ginącej tradycji ludowej stanowiło główną treść jej pracy pedagogicznej i artystycznej. Za zaangażowanie w życie pozalekcyjne w szkole nie otrzymywała wynagrodzenia. Dzięki niej małe, wiejskie szkółki funkcjonowały jako ogniska kultury lokalnej, w nich tętniło życie kulturalne. Tutaj ożywały stare, ginące obrzędy i zwyczaje, odbywał się proces wychowania dla tradycji lokalnej, wychowania przez sztukę, scalania więzi rodzinnych i środowiskowych.

O swoich uczniach mówiła „moje dzieci”. Uczulała je na potrzebę pielęgnowania tradycji. Polecała zbieranie i zapisywanie starych pieśni, obrzędów od najstarszych mieszkańców, uświadamiając jednocześnie, że im więcej materiałów, tym więcej uda się ocalić i przekazać następnym pokoleniom. Docierając przez uczniów do źródeł kultury lokalnej, Alfreda Lipa uwrażliwiała ich na wartość tego, co udało im się znaleźć. Dziecko uczulone na pielęgnowanie kultury, tradycji staje się animatorem kultury. Ożywienie i podtrzymanie tradycji kultury ludowej wśród społeczności lokalnej powoduje odświeżenie w ich pamięci tego, co wydarzyło się dawniej.

W latach dziewięćdziesiątych utworzyła szkolne grupy kolędnicze we wszystkich szkołach Gminy Fajsławice, angażując do tej pracy koleżanki – nauczycielki. Corocznie w dniu święta Trzech Króli odbywały się spotkania kolędnicze, gdzie prezentowano Jasełka, Herody i inne obrzędy bożonarodzeniowe. Te widowiska prezentowane były w świetlicach wiejskich, kościołach Gminy Fajsławice. Grupy kolędnicze uczestniczyły w wojewódzkich Spotkaniach Grup Kolędniczych w Lublinie, odnosząc sukcesy.

Poza tym w Szkole Podstawowej w Siedliskach w 1990 roku utworzyła dziecięco-młodzieżowy zespół folklorystyczny, ucząc w nich pieśni ludowych. Praca z dziećmi zaowocowała I nagrodą na Ogólnopolskim Festiwalu Kapel i Śpiewaków Ludowych w Kazimierzu w kategorii „Duży-mały” w 1991 roku. Następne lata przynosiły nagrody i wyróżnienia na tymże festiwalu. Zespół szkolny prezentował także widowisko obrzędowe – wesele siedliskie, które było wystawiane wiele razy.

Zespoły ludowo-obrzędowe, składające się z dorosłych osób, założone przez Alfredę Lipę to Zespół Śpiewaczy „Siedliszczanki” utworzony w 1984 r. oraz kapela ludowa „Siedliszczaki” powstała w 1991 r. Zespoły uczestniczyły w różnych uroczystościach, imprezach, przeglądach, konkursach i festiwalach ludowych. Kilkanaście razy brały udział w konkursach i koncertach na Ogólnopolskim Festiwalu Kapel i Śpiewaków Ludowych w Kazimierzu nad Wisłą, zdobywając nagrody i wyróżnienia.

W 1993 roku zespoły wystąpiły w Warszawie w Pałacu Kultury i Nauki w ramach konkursu „Fundacji Rozwoju Demokracji Lokalnej” programu EWG PHARE. Był to program innowacji lokalnych. Wiele materiałów o w/w zespołach ludowych z Siedlisk jest zawartych w książce pt. „Pośród ogródeńka”, wydanej w 1997 roku przez Towarzystwo Przyjaciół Fajsławic przy współpracy między innymi z Alfredą Lipą.

Należy wspomnieć o nowo powstałym zespole śpiewaczym „Fajsławianki” założonym w 2015 r., który kontynuuje tradycje ludowe, śpiewając stare pieśni z regionu Fajsławic. Zespół ma już sukcesy. W 2016 roku występował na Ogólnopolskim Festiwalu w Kazimierzu i brał udział w wielu przeglądach ludowych, uzyskując nagrody i wyróżnienia.

Dokonania artystyczne zespołów ludowych prowadzonych przez Alfredę Lipę publikowano w prasie, prezentowano w telewizji i radio. W uznaniu osiągnięć przyznano jej odznakę Zasłużonego Działacza Kultury (1997r.), Order Serca Matki Wsi (2008 r.), Zasłużonego dla województwa lubelskiego (2011 r.), Animator kultury (2004 r.), Medal Pamiątkowy oraz dziesiątki dyplomów, podziękowań, listów gratulacyjnych.

Oprócz tych wspaniałych dokonań i osiągnięć należy wspomnieć i podkreślić, że Alfreda Lipa była wzorową matką i babcią. Rodzina zawsze była dla niej na pierwszym miejscu. Poza pracą zawodową zajmowała się domem, a także w miarę możliwości czasowych pomagała mężowi w prowadzeniu gospodarstwa sadowniczego i chmielarskiego.

Nie ma jednak „róży bez kolców”. Wielką tragedią dla matki była śmierć 29-letniej córki Renaty w 2006 r. Wobec wielkiego bólu i cierpienia z jakim przyszło się zmierzyć całej rodzinie, diametralnie odmieniło się jej życie. Swoje refleksje i odpowiedzi na wszystkie pytania zawarła w napisanych przez siebie książkach: „Sercem i łzami” wydanej w 2007 r. oraz „Brzemię losu” wydanej w 2008 r. Kontynuacją rozważań i refleksji nad życiem i śmiercią są materiały do wydania kolejnej pozycji. Książki są niezwykłe, to świadectwo miłości, bólu, buntu i pokory. To zmagania z nurtującymi pytaniami, na które nie ma łatwych odpowiedzi.

Alfreda Lipa to ciekawa osobowość, o której warto było napisać. Jako kobieta, matka miała wiele obowiązków domowych, które wypełniała należycie. Jako pedagog dobrze wywiązywała się z powierzonych jej zadań – bardzo wysoko oceniana nauczycielka. Działaczka społeczna – animatorka kultury przyciągała i motywowała do twórczego działania i życia. Posiadała niezwykły talent inspirowania ludzi i zdolność przenoszenia własnych pasji i zainteresowań. Pracowała z ludźmi i dzięki nim wierzy w ich szczerość, darzy ich miłością i zaufaniem. Prowadziła bardzo ważną działalność w środowisku. Celem tych działań było wskrzeszanie, ożywianie i pielęgnowanie tradycji lokalnej, a więc edukacja i zamiłowanie do tradycji zarówno młodych jak i dorosłych mieszkańców. Rozbudzała u ludzi potrzebę kontaktu ze sztuką, uwrażliwiała na piękno rodzimej kultury. Wszędzie, gdzie pracowała, zostawiła rozpalone ludzkie serca, rozśpiewane dzieci, młodzież i dorosłych. Wiele osób współpracujących z nią pokochało śpiew i muzykę, prowadząc własne zespoły. Uważa się za animatora kultury lokalnej i pragnie, aby jej wychowankowie także pełnili taką rolę. Jej zdaniem animatorem kultury jest ten: „…kto zapala ludzi do działania, wydobywa z nich to, co najlepsze, co noszą w sobie”. Uważa, że wychowanie dla tradycji może przyczynić się nie tylko do ocalenia tych wartości, które giną, ale także do „odrodzenia duchowego współczesnej młodzieży”. Swoją działalność opierała na dialogu i współpracy ze środowiskiem. Posiadała umiejętność pracy i współpracy z różnymi grupami społecznymi. Była świadoma roli, jaką pełniła. Czuła się odpowiedzialna za kulturę i tradycję. Pielęgnowała zwyczaje regionalne i swojego środowiska.

Po przeczytaniu tematu recenzji bez wahania dokonałem wyboru, z mojego punktu widzenia właściwego i dobrego, opisując w wielkim skrócie działania, życie mojej Mamy – Alfredy Lipa, jako wzoru osobowego, mojego wzoru, ale i wzoru dla innych.

Alfreda Lipa zmarła w dniu 7 czerwca 2017 r.(red.)

Powyższy tekst został opracowany na początku 2017 roku jako referat na temat „Mój wzór osobowy”, przez Grzegorza Lipę, syna pani Alfredy.  

 

Please follow and like us:
0