Zmagania wojenne w okolicach Trawnik na przełomie sierpnia i września 1914 r.

Zmagania w okolicach Trawnik na przełomie sierpnia i września 1914 r. były istotnymi wydarzeniami całej kampanii galicyjskiej. Przełamanie linii kolejowej Lublin – Chełm doprowadziło (co prawda tylko na jeden dzień) do przerwania łączności między 4 i 5 Armią Rosyjską. Mimo początkowych sukcesów oddziałom austro-węgierskim nie udało się powiększyć wyłomu i drugiego dnia starcia musieli wycofać się pod naporem carskich żołnierzy.

Postaram się przybliżyć działania 24. austro-węgierskiej Dywizji Piechoty (24. Infanterietruppendivision) [24. ID] wraz z 10. (Przemyską) brygadą marszową (10. Marschbrigade) [10. MaBrig], które stanęły naprzeciwko wydzielonym siłom z różnych carskich formacji. Grupa generała Wołoszynowa Fedora Afanasewicza, która starła się z Austriakami 1 września składała się z 3. Dywizji Kozaków Dońskich [3. DK] oraz 325. Carewskiego Pułku Piechoty [325. pp] i 326. Biełgorajskigo Pułk Piechoty [326. pp]. Odziały generała Mrozowskiego Józefa Iwanowicza, które zostały skierowane do zlikwidowania wyłomu w Trawnikach składały się z wydzielonych części 3. Kaukaskiego Korpusu Armii – 81. Absherońskiego Pułku Piechoty [81. pp], 205. Shemkhatyńskiego Pułku Piechoty [205. pp], 330 Złatoistowksiego Pułku Piechoty [330. pp], 2. Rostowskiego Pułk Grenadierów [2. pg], 4. Nieświeżskiego Pułk Grenadierów [4. pg], 6. Taurydzkiego Pułku Grenadierów [6. pg], 7. Samogitskiego Pułku Grenadierów [7. pg], 8. Moskiewskiego Pułku Grenadierów [8. pg], 2 Brygady Artylerii Grenadierów [2. BA] oraz jednostek wydzielonych z 1 Gwardyjskiej Dywizji Piechoty – Lejb-Gwardyjskiego Preobrażeńskiego Pułku [L-GPre] , Lejb-Gwardyjskiego Siemionowskiego Pułku [L-GSie], Lejb-Gwardyjskiego Pułk Jegrów [L-GJeg].

W nocy z 31 sierpnia na 1 września 24. ID wraz z 10. MarBryg dowodzone przez generała Hugo Meixner von Zweienstamma po opanowaniu Krasnegostawu dotarły do Łopiennik i główne swoje odziały ulokowała na północ od tej miejscowości. Odziały carskie były wyczerpane ciągłymi dyslokacjami i kilkudniowym odwrotem, swój pierwszy kontakt z Austriakami miały w folwarku Marysin, gdzie patrol 3. DK prowadził wymianę ognia z wrogiem. Jednostki dywizji przeniosły się na teren Siedlisk Wielkich. Przed świtem 1 września żołnierze 3. DK natknęli się na odziały 325. pp i 326. pp, które zgodnie z rozkazem miały odbić Krasnystaw . Oddziały prowadził generał Wołoszynow, który zgodnie z wytycznymi dowództwa 4 Armii miał do swoich wojsk dołączyć 3. DK i wspólnie kontynuować natarcie.

O godzinie 6 rano 325. pp zaczął rozciągać się wzdłuż drogi z Siedlisk Wielkich do Marysina. Gdy tylko pierwsze patrole dotarły do wioski zostały ostrzelane z broni ręcznie i maszynowej. Mimo ciężkich strat natarcie było kontynuowane. Odziały 3. DK pospiesznie zajęły pozycje w pobliżu Siedlisk Wielkich i otworzyły ogień do żołnierzy austro-węgierskich. W tym czasie główne carskie siły atakowały z południowych obrzeży Suchodołów w kierunku na drogę Lublin – Krasnystaw. Na południe od Woli Idzikowskiej 326. pp ruszyły w kierunku na Łopiennik. W czasie natarcia eksplodowała gorzelnia w Siedlikach Wielkich. Wśród żołnierzy znajdujących się na tyłach wybuchła panika, która przeniosła się do oddziałów nacierających na główne linie austriackie. Starcie w rejonie Suchodołów zaczęło przybierać niekorzystnego kształtu dla wojsk carskich. Przy pierwszym bezpośrednim kontakcie Rosjanie odkryli olbrzymią przewagę Austriaków. Odziały 25. ID oraz 10. MaBrig rozpoczęły kontratak od strony Marysina oraz Łopiennika Lackiego i Ruskiego obejmując z obu stron jednostki rosyjskie, które zaczęły wycofywać się na wschód od drogi Lublin – Krasnystaw, rozciągając swe linia na wzgórzach na południe od wsi Wola Idzikowska i Oleśniki. Cześć żołnierzy mino wysiłków oficerów niekontrolowanym strumieniem uciekła w kierunku Piask i Biskupic. O godzinie 10 rano Siedliska Wielskie, Suchodoły i Wola Idzikowska zostały zajęte przez Austriaków, którzy również przecięli szosę Lublin – Krasnystaw.

W czasie wycofywania się wojsk rosyjskich do stacji w Trawnikach zaczęły przybywać posiłki z 205. pp, które obsadziły pozycje obronne położone dwa kilometry na południowy zachód od stacji kolejowej. Wzmocniona została też obrona w pobliżu mostu kolejowego na Wieprzu. Od godziny 13 odziały austro-węgierskie zaczęły nacierać na pozycje obronę Rosjan. Atak był prowadzony od strony Woli Idzikowskiej oraz Oleśnik, Austriacy przekroczyli też Wieprz w okolicy wsi Brodnica – jednak po chwili musieli się cofnąć pod silnym ostrzałem carskiej artylerii. Także Trawniki dostały się pod ostrzał, tym razem austriacki. Głównymi celem cesarskich dział była stacja kolejowa oraz most drogowy na Wieprzu. Rosyjscy żołnierze na przedmieściach Trawnik nie wytrzymali naporu i zaczęły się cofać w kierunku Biskupic. Część z nich opuszczała pozycje i uciekała w stronę Piask, cześć przeniosła się na stacje kolejową. W samych Trawnikach wybuchła panika, jednostki tyłowe w nieładzie próbowały opuścić miasteczko a kwatermistrz Korpusu Grenadierów odwołując się do instrukcji podpalił magazyny, co spowodowało jeszcze większe zamieszanie. Po nastaniu zmierzchu 300 Rosjan, którzy trwali na posterunku w Trawnikach, nie widząc szans obrony stacji w trzech kolumnach odmaszerowało do Biskupic, część jednostek znajdujących się na wschód od Trawnik oddaliła się do Wólki Końskiej. W powstałą wyrwę wkroczyli Austriacy, których kilka działów dotarło aż do Dorohuczy. Tak minął pierwszy dzień opisywanych zmagań. Kolejny nie był już tak ciekawy dla wojsk po dowództwem gen. Hugo Meixnera von Zweienstamma, które z nacierających stały się wycofującymi.

Pola okolic Zosina i Dziecinin – miejsce ataku jak i odwrotu Austriaków

Już 1 września koło południa w okolicy Gardzienic zaczęli pojawiać się żołnierze carskiej 2 Dywizji Grenadierów. Według gen. Mrozowskiego było już za późno na wsparcie jednostek broniących Trawnik. Dowództwo austro-węgierskie wierząc, że pokonało żołnierzy gen. Wołoszynowa w nocy z 1 na 2 września większość swoich oddziałów skoncentrowało w okolicach Suchodołów i Siedlisk Wielkich. Sytuacja z rana 2 września wyglądała następująco. 24. ID wraz z 10. MaBri okopały się w lesie biskupińskim oraz w okolicach Woli Idzikowskiej, po lewej stronie szosy Lublin – Krasnystaw zajęły pozycję w na skraju lasu na północy zachód od Suchodołów i Siedlisk Wielki. Jednostki carskie zajęły następujące pozycje. Linie Gardzienice – Wygnanowie – Władysław [330. pp, 2. pg, 4. pg, 6. pg, 7. pg, 8. pg, 2. BA, L-GPre, L-GSie, L-GJeg]. Linie Piaski-Biskupice [81. pp, 205. pp , 325. pp, 326. pp oraz wydzielona z 3. DK 9. Dońska konno-artyleryjska bateria.

Rosjanie rozpoczęli wymarsz o godzinie 4:30 rano, o 8 dotarli do skraju lasu biskupińskiego i siedliskiego rozpoczynając szturm na odziały austro-węgierskie. Odziały 24. ID były zaskoczone atakiem myśląc, że w starciach z 1 września pokonały wojska carskie. Jednostki 325. pp i 326. pp, mimo przegranej dnia poprzedniego, rozwinęły swoje natarcie w kierunku Trawnik i Oleśnik. Od godziny 10 rano jednostki austriackie zaczęły wycofywać się w stronę Łopiennik, a dowództwo rosyjskie przeniosło się do Fajsławic. Dzięki zaskoczeniu i szybkiemu pokonaniu wroga na tym odcinku możliwe było oflankowanie Austriaków w okolicy Suchodołów. Zmagania niedaleko Gardzienic były o wiele bardziej zacięte. Jednostki carskie swoje uderzenie skoncentrowały w kierunku na folwarki Anusin i Żegotów. Mimo niepowodzeń pierwszych ataków przełom nastąpił w godzinach popołudniowych, kiedy do szturmu ruszyły jednostki carskiej gwardii. Tego dnia wojska rosyjskie odbiły poprzednio utracone tereny, a jednostki austro-węgierskie wycofały się w stronę Łopiennika.

Widok na Suchodoły – miejsce ataku jak i odwrotu Austriaków

Tak zakończyły się zmagania w okolicach Trawnik w 1914 roku. Z jednej strony przełom trawnicki był najbardziej wysuniętym na północ punktem austro-węgierskiej ofensywy, jednocześnie drugiego dnia zmagań stał się początkiem wielkiego odwrotu po naporem wojsk carskich. Niestety nie tylko pierwszy rok wielkiej wojny odcisnął piętno na tym odcinku frontu. Latem 1915 wojna powróciła na te tereny przynosząc jeszcze więcej ofiar i cierpienia. Żołnierze polegli w czasie działań w okolicach Trawnik są pochowani w zbiorowych mogiłach znajdujących się w pobliżu drogi Lublin – Krasnystaw (cmentarze Fajsławice I, II, III ; cmentarz w Młodziejowie), cmentarzu w Gardzienicach i Trawnikach .

Autor: Maciej Sztorc

Bibliografia:

Белой А., Галицийская битва, Москва 1929 Dąbrowski M.,

Cmentarze wojenne z lat I wojny światowej w dawnym województwie lubelskim, Lublin 2004

Головин Н.Н., Из истории кампании 1914 г. Дни перелома Галицийской битвы (1-3 сентября нового стиля), Париж, 1940

Österreich-Ungarns letzter Krieg 1914-1918. T. 1 Das Kriegsjahr 1914, Wien 1931

Журнал боевых действий 1-й гвардейской пех, дивизии 1914